Is Fast Fashion slecht? Wij vinden van wel. En niet alleen om het milieu. Bij Jonaterra kiezen we bewust voor kleding van natuurlijke vezels — katoen, wol, linnen en zijde. Niet als trendy statement (we zijn absoluut niet trendy, haha), maar om gezondheidsredenen: synthetische vezels zoals polyester in kleding is slecht voor je gezondheid. En de wetenschap geeft ons daarin steeds meer gelijk.
Een recent artikel van onderzoekers Pinto en Peleg Mizrachi van de Yale University, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Encyclopedia (2025), biedt een van de meest uitgebreide overzichten tot nu toe van de gezondheidsrisico’s van chemicaliën in textiel. We nemen je mee door de belangrijkste bevindingen — en leggen uit wat dit concreet betekent voor jou als consument.
Wat is fast fashion eigenlijk?
Fast fashion is een bedrijfsmodel waarbij kleding in hoog tempo, in grote hoeveelheden en tegen lage prijzen wordt geproduceerd. Merken als SHEIN, Zara, H&M en Primark zijn de bekendste voorbeelden. Collecties worden niet meer per seizoen uitgebracht maar wekelijks — soms zelfs dagelijks. De focus ligt op snelheid en lage kosten, niet op kwaliteit of veiligheid.
Momenteel wordt bijna 70% van alle kleding gemaakt van een of andere vorm van plastic, zoals polyester, nylon, acryl of polyamide. Bij Fast Fashion ligt dat aandeel nog veel hoger, omdat het zo goedkoop is. Dat plastic zit niet alleen in de vezel zelf — het zit ook in de verfmiddelen, coatings en behandelingen die tijdens productie worden aangebracht.
De cocktail aan chemicaliën – Dit maakt Fast Fashion slecht
Fast Fashion kleding bevat meer chemicaliën dan de meeste mensen beseffen. Volgens Pinto & Peleg Mizrachi (2025) worden stoffen tijdens productie behandeld met verfmiddelen, antirimpelbehandelingen, vlekbestendige coatings en conserveringsmiddelen. Per kilogram textielmateriaal wordt gemiddeld 449 gram chemicaliën gebruikt tijdens het verfproces. De fast fashion-industrie is verantwoordelijk voor een kwart van het wereldwijde verbruik van giftige chemicaliën. Dit zijn de voornaamste groepen:
Azokleurstoffen
De meest gebruikte synthetische kleurstoffen in textiel. Ze kunnen bij contact met zweet en wrijving afbreken in aromatische aminen. Het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) classificeert een aantal van deze stoffen als kankerverwekkend, waarschijnlijk kankerverwekkend of mogelijk kankerverwekkend. Onderzoek toont aan dat kleurstoffen via de huid kunnen migreren en in de oppervlakkige huidlagen doordringen — met name bij aanwezigheid van zweet en wrijving. Omstandigheden die typerend zijn voor dagelijks kleding dragen (Pinto & Peleg Mizrachi, 2025).
Formaldehyde
Aangebracht op stoffen om kleding kreukvrij, krimpvrij en schimmelbestendig te maken. Formaldehyde is door de IARC geclassificeerd als Groep 1 kankerverwekkende stof. Blootstelling kan huidirritatie, ademhalingsproblemen en allergische reacties veroorzaken. Onderzoek wijst ook op mogelijke verbanden met hersenaandoeningen bij langdurige blootstelling (Pinto & Peleg Mizrachi, 2025). Formaldehyde verdampt bij kamertemperatuur — wat betekent dat je het letterlijk inademt als je een nieuw kledingstuk uitpakt.
Ftalaten
Ftalaten worden toegevoegd aan synthetische materialen voor flexibiliteit, duurzaamheid en anti-geurende eigenschappen. Ftalaten zijn bekende hormoonverstoorders die bij langdurige blootstelling in verband worden gebracht met reproductieve gezondheidsproblemen en ontwikkelingsstoornissen bij kinderen. In mei 2024 testten Zuid-Koreaanse autoriteiten producten van SHEIN en ontdekten in één paar kinderschoenen een ftalaatconcentratie die 428 keer de toegestane limiet overschreed — de hoogste concentratie ooit gemeten in deze tests. Drie tassen bevatten 153 keer de wettelijke limiet (Pinto & Peleg Mizrachi, 2025). Kleren van de populaire Chinese webshop SHEIN overschrijden de gezondheidsnorm voor toxische stoffen met honderden keren, zo blijkt ook uit onderzoek van Pointer Checkt.
PFAS — “forever chemicals” in kleding
Per- en polyfluoralkylstoffen worden aangebracht als water- en vlekafstotende coating op kleding, maar ook op regenjassen, sportkleding en outdoorkleding. Ze worden “forever chemicals” genoemd omdat ze vrijwel niet afbreken — niet in het milieu en niet in het menselijk lichaam. PFAS zijn aangetroffen in menselijk bloed en worden in verband gebracht met immuunsuppressie, hormoonverstoring, lever- en nierschade en een verhoogd risico op kanker. Ze blijven ingebed in stoffen en kunnen via de huid worden opgenomen of via de lucht worden ingeademd (Pinto & Peleg Mizrachi, 2025). Op Jonaterra.com schrijven we uitgebreider over PFAS in onze productpagina’s over pannen en kookgerei — maar PFAS zit dus ook in kleding.
Zware metalen in kleding
Lood, cadmium en kwik worden gebruikt in verfmiddelen om kleuren stabiel te houden en verkleuring te voorkomen. Hoewel de dermale opname afhangt van factoren zoals kwaliteit van het verfproces en slijtage van de stof, is hun aanwezigheid in kleding een toxicologisch risico. Eenmaal in het lichaam kunnen zware metalen zich ophopen in organen en bijdragen aan cognitieve schade, ontwikkelingsachterstanden bij kinderen en neurodegeneratieve aandoeningen bij volwassenen (Pinto & Peleg Mizrachi, 2025).
Antimicrobiële behandelingen
Om geurvorming in synthetische kleding tegen te gaan voegen fabrikanten antimicrobiële stoffen toe zoals triclosan, zilveren nanopartikels en quaternaire ammoniumverbindingen. Triclosan is gekoppeld aan hormoonverstoring en allergische reacties, en bevordert kruisresistentie met antibiotica. Zilveren nanopartikels spoelen bij het wassen uit in het afvalwater, waar ze aquatische ecosystemen kunnen verstoren (Pinto & Peleg Mizrachi, 2025). Een oplossing voor een probleem dat eigenlijk niet zou bestaan als de kleding niet van synthetische vezels was gemaakt.
Hoe komen deze stoffen in je lichaam?
Pinto & Peleg Mizrachi (2025) beschrijven drie hoofdroutes:
Via de huid
De huid is de primaire blootstellingsroute. Chemicaliën zoals triclosan, azokleurstoffen, fenolen en microvezeldeeltjes kunnen door de huid worden opgenomen. Dit risico is groter bij mensen met een gevoelige huid, eczeem of andere huidaandoeningen — maar geldt in principe voor iedereen die de kleding dagelijks draagt.
Via inademing
Textiel geeft vluchtige organische stoffen (VOS) af aan de binnenlucht — waaronder formaldehyde en andere schadelijke verbindingen. In slecht geventileerde ruimtes kunnen deze stoffen zich ophopen. Ruim een derde van het binnenshuis aanwezige stof bestaat uit microplastics afkomstig van textiel. Synthetische kleding geeft ook microvezeldeeltjes af die kunnen worden ingeademd en mogelijk leiden tot ontstekingen en oxidatieve stress in de longen.
Via omwegen — microplastics in de voedselketen
Bij elke wasbeurt komen microplastics vrij die via het afvalwater in rivieren en oceanen terechtkomen. Synthetische vezels vormen de grootste bron van microplastics in de oceanen — 35% van alle mariene microplastics is afkomstig van synthetisch textiel. Via de voedselketen — van plankton naar kleine vis naar grote vis naar ons bord — komen deze deeltjes uiteindelijk ook in ons lichaam terecht.
Microplastics: inmiddels in je hersenen
De meest alarmerend recente bevinding op dit gebied: microplastics zijn aangetroffen in menselijk hersenweefsel. Een studie gepubliceerd in Nature Medicine (2025), aangehaald door Pinto & Peleg Mizrachi (2025), toont aan dat microplastics zich ophopen in hersenweefsel van overleden mensen. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat microplastics onze hersenen binnendringen via inademing door de neus — een alarmerende ontdekking, aangezien de deeltjes die in de studie zijn gevonden relatief groot zijn. Dit betekent dat de duizend keer kleinere nanoplastics ook onze hersenen zullen binnendringen, en in veel hogere hoeveelheden.
Bacteriën in synthetische kleding
Naast chemicaliën vormen bacteriën een tweede verborgen risico in synthetische kleding. Polyester en nylon zijn hydrofobe stoffen die talg, zweet en organische stoffen vasthouden — een ideale voedingsbodem voor bacteriën. Onderzoek toont aan dat polyester een hogere bacteriële kolonisatie vertoont dan katoen. Pathogene bacteriën zoals Staphylococcus aureus en Escherichia coli zijn aangetroffen in kleding en kunnen huidinfecties, follikelontsteking en urineweginfecties veroorzaken (Pinto & Peleg Mizrachi, 2025).
Bacteriën produceren ook vluchtige organische verbindingen als bijproduct van hun metabolisme — wat de typische “zweetlucht” van synthetische kleding verklaart die na één dag dragen al merkbaar is. Katoen en wol gedragen zich heel anders: ze nemen vocht op en geven het af, waardoor ze van nature minder snel gaan ruiken.
Hormoonverstoring: een onderschat risico
Een van de meest zorgwekkende bevindingen betreft de hormoonverstorende werking van chemicaliën in textiel. PFAS, ftalaten en bisfenolen — stoffen die regelmatig worden aangetroffen in synthetische kleding — kunnen de hormonale balans verstoren via drie mechanismen (Pinto & Peleg Mizrachi, 2025):
Ze kunnen hormoonreceptoren nabootsen of blokkeren, waardoor de normale hormoonwerking wordt verstoord. Ze kunnen de aanmaak en afbraak van hormonen beïnvloeden. En ze kunnen epigenetische veranderingen veroorzaken die mogelijk doorwerken naar volgende generaties.
Dit is geen theorie meer. Onderzoek koppelt blootstelling aan deze stoffen aan verminderde vruchtbaarheid, vroege puberteit, schildklierproblemen en ontwikkelingsstoornissen bij kinderen.
Huidklachten door kleding: een erkend medisch fenomeen
Textielgerelateerde huidklachten zijn geen zeldzaamheid. Een vierjarige prospectieve studie in Israël toonde aan dat veelvoorkomende allergenen in kleding niet alleen de vezels zelf zijn, maar ook de chemische stoffen die worden gebruikt bij het verven en afwerken. De meest voorkomende allergenen in kleding zijn de zogenaamde dispersievervloeiers, met Disperse Blue 106, 124, 85 en 35 als bekendste. Deze stoffen worden met name gebruikt in synthetische kleding van polyester en nylon (Pinto & Peleg Mizrachi, 2025).
Huidklachten door kleding treden typisch op op plaatsen met veel contact en zweet: oksels, nek, taille, binnenkant dijen en bilplooien. Precies de plekken waar synthetische kleding het meest wrijft en warmte vasthoudt.
Fast fashion en de Global South
De gezondheidsrisico’s van fast fashion beperken zich niet tot de westerse consument. Pinto & Peleg Mizrachi (2025) beschrijven hoe gemeenschappen in productielanden onevenredig zwaar worden getroffen:
In Cambodja was textielproductie verantwoordelijk voor ongeveer 60% van de nationale waterverontreiniging. In Bangladesh kleuren rivieren zoals de Buriganga regelmatig zwart door lozingen van afvalwater uit kledingfabrieken. Dit vervuilt drinkwater, tast landbouwgrond aan en maakt vissen schaars. De Buriganga is inmiddels één van de meest vervuilde rivieren ter wereld. In West-Afrika en Latijns-Amerika worden onverkoopbare tweedehands kledingstukken verbrand, waarbij dioxinen vrijkomen — bekende kankerverwekkende stoffen.
Wat kun je zelf doen voor je gezondheid als het gaat om kleding?
De conclusie van Pinto & Peleg Mizrachi (2025) is helder: bewuste materiaalkeuze is de meest directe manier om blootstelling aan chemicaliën in textiel te verminderen. Concreet betekent dit:
Kies voor kleding van 100% natuurlijke vezels — katoen, wol, linnen of zijde — zonder synthetische toevoegingen zoals elastaan of polyester. Dit kan best een uitdaging zijn. Zelfs ondergoed en sokken van 100% biologisch katoen zijn nauwelijks meer te vinden. Gelukkig vonden wij wel nog enkele modellen damesondergoed van 100% katoen en herenondergoed van 100% katoen. Hetzelfde geldt voor 100% katoenen sokken. Ook in de meeste basic shirtjes met lange of korte mouwen zit tegenwoordig elastaan of polyester. Gelukkig vonden wij wel goede dames en heren basics van 100% katoen. Let op keurmerken: GOTS garandeert biologisch katoen of wol zonder pesticiden, OEKO-TEX Standard 100 garandeert dat het eindproduct vrij is van schadelijke chemicaliën. Was nieuwe kleding altijd eerst voor je haar draagt — dit verwijdert een deel van de aanwezige chemicaliën. Vermijd kleding van merken die produceren zonder transparantie over materiaalsamenstelling — en al helemaal van platformen als SHEIN en Temu die buiten de Europese regelgeving opereren.
Sites als Temu en SHEIN zijn praktisch ongecontroleerd door de Europese ingangscontroles. De Europese veiligheidseisen voor verkoop van kleding in Nederland zijn vrij streng, maar deze sites leveren direct uit Azië aan jou als klant en hier zit nagenoeg geen controle op.
Op Jonaterra vind je een selectie van kleding, ondergoed en sokken van uitsluitend natuurlijke vezels — zonder polyester, elastaan of andere synthetische stoffen. Als bewuste keuze voor je gezondheid en die van je gezin.
Bron: Pinto, V.C.D. & Peleg Mizrachi, M. (2025). The Health Impact of Fast Fashion: Exploring Toxic Chemicals in Clothing and Textiles. Encyclopedia, 5, 84. https://doi.org/10.3390/encyclopedia5020084
Meer lezen over het tegenovergestelde van fast fashion en synthetische vezels?
Waar polyester bacteriegroei bevordert en microplastics afgeeft, doet wol precies het tegenovergestelde — het is van nature antibacterieel en wordt zachter bij elk gebruik. Ontdek de helende eigenschappen van wol.